Exploratie Julia Yau
Bubbles
of Happiness
"Hoe kan ik men door middel van een interactieve ervaring het gevoel van geluksmomentjes laten beleven zodanig dat hun mindset hier positief naar wordt omgezet."
Geluksmomentjes, de simpelste, mooie, positieve momentjes in je dag. Mensen vergeten ze vaak, merken ze niet bewust op of vinden ze vanzelfsprekend. We leven in een klaagcultuur waarin het nooit echt goed is, in een samenleving waarin de negativiteit wordt benadrukt. We zijn gewend om meer te klagen dan te genieten. Laten we die gewoonte doorbreken. Laten we ons richten op de geluksmomentjes en leren de positieve momenten in het leven waarderen.
wat maakt jou gelukkig?
De vraag die ik kreeg toen ik op zoek was naar een onderwerp voor het afstuderen. Na lang zoeken en piekeren bleef deze vraag me bij. Uiteindelijk besloot ik om dit als onderwerp te kiezen. Geluk.
ge·luk (het; o)
1. gunstige loop van omstandigheden; = voorspoed: hij heeft altijd geluk boft altijd; van geluk mogen spreken veel geluk hebben; op goed geluk op de gok
2. aangenaam gevoel van iemand die zich verheugt
[1]
geluks-
momentjes
Geluk is natuurlijk een heel breed onderwerp, daarom ben ik me gaan focussen op
De kleine dagelijkse momentjes die je even alles om je heen laat vergeten,
maar zelfs deze momentjes worden vaak vergeten. We zijn gewend sneller naar de negatieve dingen te kijken in plaats van de positieve.
Dit komt door de “negativity bias”, de cognitieve neiging van mensen dat, zelfs als ze even intens zijn, dingen van een meer negatieve aard een groter effect hebben op iemands psychologische toestand en processen dan neutrale of positieve dingen. In de loop van de menselijke evolutie was het van levensbelang om bedreigingen en gevaren nauwlettend in de gaten te houden om te overleven. Het vermogen om snel negatieve prikkels op te merken en erop te reageren heeft bijgedragen aan onze overleving als soort. In moderne tijden kan de negativiteitsbias echter leiden tot bepaalde cognitieve en emotionele valkuilen. De neiging om negatieve gebeurtenissen te onthouden en te benadrukken kan leiden tot een onevenwichtige perceptie van de werkelijkheid, waarbij positieve aspecten worden ondergewaardeerd of over het hoofd worden gezien. [2][3]
Hieruit is de klaagcultuur ontstaan.
Je herkent ze zelf vast wel, de standaard en meest voorkomende klaag zinnen:
"pff wat is het warm buiten"
of juist
"ik heb het zo koud"
Het is nooit goed, er is valt altijd wel iets te zeggen en er is altijd wel ergens commentaar op. Mensen klagen omdat het een natuurlijke manier is om hun ongenoegen of frustraties te uiten. Klagen kan ook dienen als een manier om verbinding te maken met anderen. Wanneer we onze klachten delen, kunnen we begrip en empathie van anderen ontvangen, wat ons een gevoel van gemeenschap geeft. [4]
Een betere manier van verbinden is om bewust de positieve momenten in het leven te omarmen en te delen. Door gelukkige ervaringen te benadrukken en te delen, kan een opwaartse spiraal van optimisme ontstaan. Het delen van blijdschap kan evenzeer verbindend zijn, terwijl het ook een positievere levenshouding bevordert.
Geluk hoef je niet te zoeken
Deze kostbare momenten liggen overal om ons heen, maar ze blijven soms onopgemerkt omdat we te druk zijn met zoeken naar iets groots. Geluk hoeft echter niet altijd gezocht te worden; het is er al, verscholen in de simpelste momenten van het dagelijks leven. Door bewust te worden van deze momenten, kunnen we onze waardering hiervoor vergroten.
Wanneer we ons richten op deze geluksmomentjes, ontstaat er een positieve verandering in ons leven. We gaan de wereld om ons heen anders zien en ervaren. Het vergt geen enorme inspanning, maar eerder een bewuste keuze om te pauzeren, te ademen en te genieten van wat er al is. Door open te staan voor het bewustzijn hiernaar te kijken, wordt het leven rijker en vervuld, en begrijpen we dat geluk eigenlijk altijd binnen handbereik is. [5]
Hoe ga ik mensen deze positieve denkrichting op sturen?
Hoe ga ik mensen het gevoel van geluksmomentjes ervaren?
In welke vorm/medium ga ik dit uitwerken?
Gelukshormonen
Een informele term die wordt gebruikt om te verwijzen naar bepaalde neurotransmitters in de hersenen die geassocieerd worden met gevoelens van geluk, plezier en welzijn. De vier belangrijkste neurotransmitters die vaak in verband worden gebracht met deze positieve gevoelens zijn endorfine, serotonine, dopamine en oxytocine. [6]
Endorfine
'Het pijnstillende hormoon'
Geassocieerde
gevoelens:
-
Euforie
-
Plezier
-
Pijnverlichting
-
Algemeen welzijn
-
Ontspanning
Komt vrij bij:
-
Lichaamsbeweging
-
Lachen en humor
-
Massage
-
Pittig voedsel
-
Meditatie
-
Pure chocolade
Serotonine
'Het feel-good hormoon'
Geassocieerde
gevoelens:
-
Stabiliteit
-
Gemoedsrust
-
Tevredenheid
-
Kalmte
-
Positieve stemming
Komt vrij bij:
-
Zonlicht
-
In de natuur wandelen
-
Gezond eten
-
Positieve sociale interacties
-
Ontspannings-technieken
Dopamine
'Het belonings- hormoon'
Geassocieerde
gevoelens:
-
Beloning
-
Motivatie
-
Verlangen
-
Zelfvertrouwen
-
Voldoening
Komt vrij bij:
-
Doelen bereiken
-
Plezierige activiteiten
-
Positieve feedback
-
Nieuwe ervaringen
-
Uitdagingen
-
Voldoende slaap
-
Muziek luisteren
-
Creatief bezig zijn
Immersive experience
oxytocine
'Het knuffel hormoon'
Geassocieerde
gevoelens:
-
Verbondenheid
-
Vertrouwen in relaties
-
Genegenheid
-
Empathie
-
Emotionele nabijheid
-
Sociale banden
Komt vrij bij:
-
Fysieke aanraking
-
Positieve interacties
-
Intieme relaties
-
Schattige dingen
-
Met dieren spelen
-
Knuffelen
-
Helpen
-
Affectie tonen en complimenten geven
Net zoals je geluksmomentjes ervaart, wil ik met mijn ontwerp een ervaring creëren. Ik wil de gebruiker geluksmomentjes laten beleven door middel van een meeslepende ervaring. Hierin wil ik verschillende zintuigen prikkelen zodat de gelukshormonen gestimuleerd worden. Dit door te werken met verschillende beelden, geluiden, geuren en temperatuur verschillen.
Eerste concept
Een grote installatie, waarin allerlei geluksmomentjes zijn te zien en beleven. De simpele momenten die je beleeft in een dag, maar vaak niet bewust ziet. De momenten waarbij de gelukshormonen vrijkomen.
Een storyboard waarvan een selectie is gemaakt van deze momenten om te laten beleven.
"waarom moet het zo groot en veel als het juist om de kleine momenten gaat?"
Bellenblaas
Iets wat ik een keer zag en ineens overal tegen kwam. Onbewust kom je dingen vaker tegen dan je dacht. Zo is dat ook met geluksmomentjes. Omdat dit mij een blij gevoel gaf ben ik er onderzoek naar gaan doen.
De gezondheidsvoordelen van bellenblazen
Bellen blazen dwingt je om te pauzeren, je te concentreren op een enkele activiteit en na te denken over je ademhaling. Zelfs dit kleine moment van bewustzijn kan helpen om spanning los te laten en tegelijkertijd positieve, stressverlichtende jeugdherinneringen naar boven te halen.
Bellenblazen kan je leren hoe je je luchtwegen gezond kunt houden. Terwijl je uitademt in het bellenblaasstokje, probeer je ademhaling onder controle te houden, zodat je een zo groot mogelijke bel creëert voordat deze barst.
Angst kan een slopende dagelijkse verstoring zijn. Hoewel het blazen van bellen je angst niet zal genezen, kan het toevoegen van bellen aan je 'toolkit' om angst te bestrijden een manier zijn om tijdelijke ontspanning te vinden. Bellenblazen moedigt diep ademhalen aan om paniekgevoelens te verminderen, en je voorstellen dat je zorgen wegdrijven met de bellen die je blaast, kan helpen om je geest leeg te maken. [7]
De vorm
De cirkel geeft meestal een veilig gevoel. Door de krachtige vorm zonder scherpe randen is een cirkel de perfecte bescherming. In de symboliek staat de cirkel symbool voor oneindigheid, perfectie en volmaaktheid.
Zo is niet elke bel een perfecte cirkel, maar soms ook een beetje ovaal vormig.
Een ovaal is misschien wat minder krachtig dan de cirkel, maar daardoor wel toegankelijker. De zachte lijnen van een ovaal zorgen voor beweging en plezier. [8]
Tweede concept
"Mijn geluksmomentjes"
De beelden en momenten die in het eerste concept behandeld werden zaten niet echt waarde aan. Geluk is een heel subjectief onderwerp en iedereen ziet dingen anders, toch geloof ik dat er veel overeenkomsten, verbintenissen en herkenning zit in ieders geluksmomentjes. Ik wil de mens hier ook mee inspireren. Dat wil ik doen door mijn geluksmomenten in het licht te zetten. Ik heb hierbij een selectie gemaakt van deze momenten en die vast gelegd. Met mijn onderzoek naar bellen was ik op het idee gekomen deze momenten hierin te bewerken. Zo staan de bellen symbool voor dat elk moment zo weg kan zijn als een bel die barst, maar dat betekent niet dat ze er niet zijn of niet kan zien. Om de ervaring unieker te maken wilde ik ze projecteren op daadwerkelijke bellen uit een bellenblaas rookmachine, dit was helaas technisch een te lastige uitdaging en met alleen de projectie kwam het niet over hoe ik wilde. Als ik een universeel ontwerp wil, moet ik het niet focussen op mezelf.
"Hoe kan ik een universeel ontwerp maken waarbij de focus op geluksmomentjes
ligt en het (h)erkennen ervan?"
derde concept
"Iedereens geluksmomentjes"
Universeel | Interactief | Delen | Zien | Herkennen | Inspireren | Bewust worden
Een interactieve installatie waarin mensen hun geluksmomentjes kunnen zien en delen. In plaats van mijn geluksmomentjes te laten zien, wil ik dat mensen hun geluksmomentjes verspreiden op een openbare plek.
Zo kunnen zij elkaar inspireren en hebben ze het inzicht van alle geluksmomentjes die zij en anderen beleven.
Heb dit getest door mensen te laten nadenken over hun geluksmomentjes en deze in een mentimeter laten zetten.
Inspiratie - Remastered Rotterdam
Vervolgens heb ik ze wat vragen gesteld met de volgende resultaten:
"Welk gevoel kreeg je toen je moest nadenken over je geluksmomentjes?"
-
Dankbaarheid
-
Werd er blij en enthousiast van
-
Vrolijkheid
-
Een lekker gevoel
-
Ik voelde me geïnspireerd
-
Reflecterend, zin om iets te doen waar ik gelukkig van word
-
Warm blij gevoel
-
Leuk om er over te brainstormen en een keer te realiseren waar je allemaal eigenlijk blij van kan worden
-
Dankbaarheid
-
Vrolijk
-
Rust, want ik moest er echt even de tijd voor nemen.
-
Tevredenheid
-
Blijheid
-
Heel blij en waarderend gevoel over t leven :)
"Hoe vond je het om de geluksmomentjes van anderen te zien? Welk gevoel gaf dat?"
-
Leuk! Gevoel van: ga zo door!
-
Leuk! Blij gevoel
-
Inspiratie en mooi
-
Lekker gevoel.
-
Ja, veel herkenning
-
Nieuwsgierigheid
-
Inspirerend
-
Heel leuk
-
Het voelde heel persoonlijk en gelukkig
-
Ik zag veel herkenbare dingen, ik werd er vrolijk van
-
Ik raakte er vooral door geinspireerd en ik besefte er ook door hoe veel geluksmomentjes er eigenlijk wel niet zijn
-
Fijn
-
Een blij gevoel dat andere mensen gelukkig kunnen zijn van kleine dingen in het leven.
-
Heel blij en vond het heel schattig :)
-
Je hebt waarschijnlijk maar een keer dezelfde ervaring
-
Leuk om te zien
-
Dan word je er vaker aan herinnerd en word je bewuster van deze momenten.
-
Om eventueel aan te vullen
-
Omdat ik al thuis elke avond mijn top 3 gelukmomentjes van de dag opschrijf
-
Zodat je in zulke situaties ook aan positieve dingen denkt. Je bent snel geneigd om dan negatief of gestresseerd te zijn als je aan het wachten bent.
-
Eenmalig heeft meer impact. Anders wordt het een onderdeel van alle andere dingen die je niet meer opmerkt. Het om de zoveel tijd laten terug komen zo ook een interessante optie zijn. Dan wordt het alsnog opgemerkt, en een reminder dat je de kleine geluksmomentjes niet moet vergeten.
"Waarom?"
-
Geluk ligt in je zelf, je moet het willen zien. Des te vaker het van buitenaf gestimuleerd wordt, des te fijner!
-
Omdat je er dan weer blij van wordt en goed gevoel geeft!
-
Dit geeft elke keer een herinnering om de geluksmomenten niet voor granted te nemen. Ook denk ik dat mensen meer waarde gaan hechten aan wat ze hebben en vallen de momenten dan meer op
-
Vaker omdat er steeds meer nieuwe antwoorden worden toegevoegd en je nieuwsgierig wordt van anderen hun antwoorden
-
Denk dat t verfrissend en prikkelt naar positieve gevoelens
-
Voegt een tweede keer minder toe lijkt me
-
dan kun je het zien groeien!
-
Om het moment nog eens te beleven
-
Misschien zijn het vaak dezelfde antwoorden
-
Als je vaker de reminder hebt, blijft het langer plakken :)
Uit dit experiment en onderzoek heb ik nieuwe inzichten gekregen en kreeg ik bevestiging op mijn ondervindingen en verwachtingen. De herkenbaarheid en het gevoel die mensen krijgen bij het zien en opnoemen van hun geluksmomenten zijn mooi om te zien en waar ik op hoopte. Het zien van de geluksmomentjes van anderen gaf het extra waarde. Door het tekstueel en niet visueel te laten delen, kunnen mensen het zelf interpreteren en verbinden met hun eigen momenten. Het deed mij goed om zoveel positieve reacties te krijgen en de testers dit gevoel te laten ervaren.
Maar welk doel heeft dit ontwerp en is dat wat ik wil bereiken?
Ga nog dieper graven en vind de onderliggende laag.
Welke verbanden kan ik leggen?
Wat hebben deze momentjes gemeen?
Wat betekenen geluksmomentjes voor jou/mij?
Focus je op één momentje in plaats van allemaal.
Eten
Hetgeen wat in het groot en midden opvalt tussen alle momentjes. Keuzes maken. Eten was eigenlijk altijd al wat mijn aandacht trok in dit proces. Vanaf het begin toen ik ondervond dat dopamine niet alleen bij het eten wordt gestimuleerd, maar zelfs bij alleen het denken eraan en ook nog een keer wanneer het in je maag beland. [9][10] In mijn eerste concept wilde ik dit stimuleren met beeld, geluid en geur, maar er zijn nog veel meer mogelijkheden. Bij het clusteren van de geluksmomentjes had ik ze verdeeld per gelukshormoon, waarbij ik bij een nieuwe deelvraag kwam. Dit terug koppelen naar eten. Zo heb je bijvoorbeeld chocolade
Kan ik deze voedingsstoffen combineren voor een ultiem gevoel van geluk?
die het gelukshormoon endorfine stimuleert. Asperges, avocado, noten en zaden, fruit en zalm die serotonine stimuleren en zo heb je er nog veel meer. Het is niet het eten wat het stimuleert, maar bepaalde voedingsstoffen. Tryptofaan (Serotonine), Vitamine B6 (Serotonine + Dopamine), Vitamine C (Serotonine + Oxytocine), Omega 3-vetzuren (Serotonine), Ijzer (Serotonine + Dopamine), Oliumzuur (Dopamine), Magnesium (Dopamine + Oxytocine), Vitamine B3 (Dopamine) [11][12]
Vierde concept
Eetbare bellenblaas
Bellenblaas was iets wat me eerder in dit proces al bewonderde, dit in combinatie met eten, vormt eetbare bellenblaas. Ik wil iets creëren wat de mens bij blijft. Een unieke ervaring, een eerste herinnering. Een ervaring blijft je het beste bij als je het voor de eerste keer doet. Je eerste zomervakanties, je eerste keren met vrienden naar het zwembad, de eerste keren in het buitenland maken veel meer indruk en blijven je beter bij. [13]
Zo is bellenblaasbellen eten niet iets wat je dagelijks doet. In de bellenblaas wil ik de natuurlijke voedingsstoffen die de gelukshormonen stimuleren toevoegen, hierdoor ervaren ze een ultiem geluksgevoel. Een ruimte creëren waarin dit ervaren kan worden en een bellenblaas to go na de ervaring mee kunnen nemen als een souvenir zodat je eraan herinnerd wordt en bewuster je geluksmomentjes herkent.
In een installatie?
Smaak?
kleur?
geur?
Geluid?
Wat voor effect heeft dit?
De gebruiker ervaart een geluksgevoel,
en dan?
Hebben deze voedingsstoffen wel een snel genoeg werking?
Wordt mijn doel hiermee bereikt?
Zijn deze geluk stimulerende voedingsstoffen nodig om geluk te kunnen ervaren?
Placebo effect
Het placebo-effect is een verschijnsel waarbij mensen echte verbetering melden na een neppe of niet-bestaande behandeling, die een placebo wordt genoemd. Aangezien een placebo geen echt geneesmiddel is voor een aandoening, zijn de waargenomen positieve effecten het gevolg van iemands verwachtingen of geloof in de behandeling. [14]
Leuke referentie
"Liquid luck"
Vlak voordat Ron Wemel een belangrijke Zwerkbal-wedstrijd moet spelen, doet Harry alsof hij een paar druppels toverdrank in Rons glas laat vallen. Dit heeft tot gevolg dat Ron zeer zelfverzekerd speelt en de wedstrijd wint: een duidelijk voorbeeld van een placebo-effect.
Eindontwerp
Bubbles of Happiness
Een iteratie op het vierde concept.
Het doel is een positievere mindset te ontwikkelen en deze te versterken door bewustzijn te creëren en de focus te leggen op de kleine momenten van geluk. Dit zal worden gedaan via een placebo-effect. De gebruikers worden subtiel aangemoedigd te geloven dat de eetbare bellenblaas voedingsstoffen bevat die de aanmaak van gelukshormonen stimuleren. Deze overtuiging leidt tot een gevoel van verhoogd welzijn en tevredenheid. Echter, in werkelijkheid is dit niet te danken aan de bellenblaas, maar uitsluitend aan de kracht van hun eigen denkwijze.
Na de interactieve ervaring worden de gebruikers ingelicht over deze subtiliteit, wat een moment van bewustwording teweegbrengt en als een 'wake-up call' fungeert. Zo wordt de waarheid onthuld dat de echte bron van dit opgewekte gevoel in hun eigen gedachten ligt. Dit dient als een herinnering dat geluk niet van buitenaf komt, maar eerder ontstaat door hoe we naar de wereld om ons heen kijken.
Het streven is dat deze onthulling een blijvende impact heeft. Het nodigt mensen uit om meer open te staan voor en aandacht te schenken aan de kleine, alledaagse geluksmomentjes. Het beseffen dat geluk zich verschuilt in de kleinste momenten van het leven kan dienen als een fundamentele verandering in perspectief, waardoor een diepere waardering ontstaat voor de eenvoudige momenten die een blijvende bron van vreugde kunnen zijn.
"De oplossing voor geluk"
Zoals al in het begin genoemd, zijn mensen vaak op zoek naar geluk. Met mijn ontwerp hoeven ze niet verder te zoeken want dit is de oplossing. Dat is hoe ik de gebruiker wil trekken en wijs maken.
Ik wil een ruimte creëren waarin dit in de spotlight staat. Een ruimte waar je even een geluksmomentje kan beleven.
Eetbare bellenblaas testen
Er waren vier verschillende smaken: watermeloen, kaneelbroodje, suikerspin en chocolate chip cookie. Deze smaken heb ik getest om de beste keuze te maken voor gebruik. Hieruit kwam dat suikerspin de beste smaak is, het is zoet en de smaak waaraan je zou denken als je je inbeeld bellen te eten. Het werd ook met geluksmomentjes geassocieerd zoals naar de kermis gaan of lekkere snoepjes eten.
Verloop van de ervaring
Aandacht trekken van buiten
Kort en duidelijke uitleg
De eetbare bellenblaas
Etiket van de bellenblaas met de instructies en de "ingredienten" die de gelukshormonen stimuleren
Na de ervaring staat een ipad waar je je 'review' kan geven op de ervaring, of je je er gelukkiger door voelt.
Na op de gekozen smiley klikken krijg je een tekst te zien met uitleg en dat het niet aan de geluksstoffen lag, maar aan je eigen denkwijze.
Testen
Door verschillende mensen laten testen. Veel positieve reacties. Eruit gehaald dat het eigenlijk niet uitmaakt of de gebruiker zich gelukkiger erdoor voelt. De simpele ja/nee vraag aan het eind van de ervaring komt toch op hetzelfde uit. De kern van het verhaal, de clue en de gedachte erachter. Het doel is om de mens wakker te schudden en het aanleiden tot een positievere kijk door meer de geluksmomentjes te zien.
"eye catcher and opener"
Context en toekomst
Ik zou deze installatie graag op openbare plekken willen zetten. Zoals in het park, op het station, in de bieb, op school. Het is bedoelt voor mensen die open willen staan voor deze ervaring, nieuwsgierig zijn. Iedereen kan wel eens een geluksmomentje beleven.
Het lijkt me leuk om van verschillende plekken te wisselen, een soort geluksmoment op wielen. Per plek misschien andere smaken, zodat het net een beetje een andere ervaring is. Je zou deze ervaring ook vaker kunnen gebruiken namelijk, ook al weet je de clue en het verhaal. Wellicht geniet je er wel meer door.
Op een festival zou dit ook leuk zijn, om te laten zien dat drugs niet altijd essentieel is om van een festival te genieten. En pas achteraf na het festival erachter komen.
Waar ik graag wat meer grip op had willen hebben is het doorzetten van deze positieve mindset en mensen echt aansporen om van de geluksmomentjes te genieten.
Dit zou ik eventueel doen met het derde concept die ik had. Dat op de plek waar eerst Bubbles of Happiness stond, er een installatie komt te staan waar je je geluksmomentjes kan delen.
bronvermelding
[1] Van Dale. (z.d.). Van Dale. https://www.vandale.nl/gratis-woordenboek/nederlands/betekenis/GELUK
[2] Wikipedia contributors. (2023). Negativity bias. Wikipedia. https://en.wikipedia.org/wiki/Negativity_bias
[3] Baumeister, R. F., Bratslavsky, E., Finkenauer, C., & Vohs, K. D. (2001). Bad is stronger than good. Review of General Psychology, 5(4), 323–370. https://doi.org/10.1037/1089-2680.5.4.323
[4] De Vos, R. (2020). Waarom klagen wij Nederlanders altijd? Metronieuws.nl. https://www.metronieuws.nl/in-het-nieuws/2017/12/waarom-klagen-wij-nederlanders-altijd/
[5] Blom, K. (z.d.). You don't find happiness, you create it [Video]. TED Talks. https://www.ted.com/talks/katarina_blom_you_don_t_find_happiness_you_create_it
[6] Happy hormones and how to hack them. (z.d.). Happy Place. https://www.happyplaceofficial.co.uk/discover/happy-hormones-and-how-to-hack-them/
[7] Progin, E. (2023, 2 mei). The health benefits of blowing bubbles. Help Hope Live. https://helphopelive.org/health-benefits-blowing-bubbles/#:~:text=Blowing%20bubbles%20forces%20you%20to,
%2C%20stress%2Drelieving%20childhood%20memories.
[8] Kruse, M. (2022, 6 april). Vormen hebben invloed op het effect van jouw verhaal. Kruse Beeldende Communicatie. https://www.krusebc.nl/de-invloed-van-vormen-op-je-verhaal/#:~:text=De%20cirkel%20geeft%20meestal%20een,voor%20oneindigheid%2C%20perfectie%20en%20volmaaktheid.
[9] Volkow, N. D., Wang, G., & Baler, R. (2011). Reward, dopamine and the control of food intake: Implications for Obesity. Trends in Cognitive Sciences, 15(1), 37–46. https://doi.org/10.1016/j.tics.2010.11.001
[10] Your brain rewards you twice per meal: when you eat and when food reaches your stomach. (2018, 18 december). ScienceDaily. https://www.sciencedaily.com/releases/2018/12/181227111420.htm
[11] Tamseng. (2021, 24 maart). Foods to induce happy hormones and help to combat stress - mental health in the workplace. Mental Health In The Workplace. https://www.mentalhealthintheworkplace.co.uk/foods-to-induce-happy-hormones/
[12] Mental health: 9 foods that will help lower stress & boost happy hormones in the body. (z.d.). NDTV.com. https://www.ndtv.com/health/mental-health-9-foods-that-will-help-lower-stress-boost-happy-hormones-in-the-body-3880795
[13] Ik heb sterke ideeën over hoe ik mijn tijd zou moeten inzetten, maar doe het helemaal verkeerd. (z.d.). https://www.flair.nl/columns/eva-breda-ik-heb-sterke-ideeen-over-hoe-ik-mijn-tijd-zou-moeten-inzetten-maar-doe-het-helemaal-verkeerd~b5902a60/?referrer=https://www.google.com/
[14] Nikolopoulou, K. (2023). Wat is het placebo-effect? | Betekenis & Voorbeelden. Scribbr.
https://www.scribbr.nl/onderzoeksbias/placebo-effect-betekenis/